शब्दसंग्रह
शब्द आणि त्यांचे अर्थ
ईरा शब्दकोड्यात येणारे सगळे शब्द आणि त्यांच्या सूचना एकत्र. शब्दकोडं सोडवताना एखादा शब्द आठवत नसेल तर इथे चाळता येतं, आणि नुसतं वाचायलाही मजा येते. संग्रहात नवे शब्द नियमित जोडले जातात.
सोप्या पातळीतले शब्द
रोजच्या वापरातले दोन आणि तीन अक्षरी शब्द: घर, स्वयंपाक, निसर्ग, प्राणी आणि सण.
- आंबा
फळांचा राजा - आई
जिच्या मायेला तोड नाही अशी घरातली व्यक्ती - आकाश
वर दिसणारं निळं छत - आजी
आईची किंवा बाबांची आई - आजोबा
आईचे किंवा बाबांचे वडील - आत्या
बाबांची बहीण - आरसा
ज्यात आपलं प्रतिबिंब दिसतं - उन्हाळा
आंबे आणि घामाचा ऋतू - कंगवा
केस विंचरण्यासाठी - कमळ
चिखलात उगवणारं सुंदर फूल - कांदा
कापताना डोळ्यात पाणी आणणारा - काका
बाबांचा भाऊ - कावळा
काव काव करणारा काळा पक्षी - कुत्रा
घराची राखण करणारा इमानी प्राणी - केळी
पिवळी, सालं काढून खाल्ली जाणारी फळं - खडू
फळ्यावर लिहिण्यासाठी - खिडकी
भिंतीतली, हवा आणि उजेड येण्यासाठीची - खेळ
मैदानात किंवा घरात मनोरंजनासाठी खेळला जाणारा - गणपती
भाद्रपदात घरोघरी येणारा लाडका देव - गाणं
सुरात म्हटलं जाणारं - गाय
दूध देणारी, घरात पाळली जाणारी - गाव
शहरापेक्षा लहान, शेतीभोवती वसलेली वस्ती - गुलाब
काट्यांसह येणारं सुगंधी फूल - घड्याळ
वेळ दाखवणारं - घर
आपण राहतो ती जागा - चंद्र
रात्रीच्या आकाशातला, कलेकलेने वाढणारा - चहा
सकाळी उठल्यावर घोटघोट प्यायलं जाणारं गरम पेय - चिमणी
चिव चिव करणारी छोटी पक्षीण - चूल
पूर्वी स्वयंपाक जिच्यावर शिजे ती, सरपणाची - छत्री
पावसात उघडली जाणारी - झाड
मुळं, खोड, फांद्या आणि पानं असलेलं - झेंडू
पिवळं केशरी, तोरणात आणि हारात वापरलं जाणारं फूल - टोपी
डोक्यावर घातली जाणारी - डोंगर
उंच, दगडमातीचा, चढायला दमछाक करणारा - ताक
दह्यात पाणी घालून घुसळलेलं - ताट
जेवण वाढलं जाणारं - तारा
रात्रीच्या आकाशात लुकलुकणारा - तिखट
जिभेला झोंबणारं, लाल मिरचीचं - तुळस
अंगणातली पवित्र वनस्पती - तूप
लोण्यापासून बनणारं, वरणभातावर घेतलं जाणारं - दप्तर
शाळेची पुस्तकं वाहून नेण्याची पाठीवरची पिशवी - दसरा
सीमोल्लंघनाचा आणि आपट्याच्या पानांचा सण - दही
दूध विरजून होणारं - दार
घरात शिरण्यासाठी उघडावं लागणारं - दिवा
तेल आणि वात घालून लावला जाणारा - दिवाळी
दिव्यांचा आणि फराळाचा सण - दुकान
वस्तू विकल्या जातात ती जागा - दूध
गाय, म्हैस देते ते पांढरं पेय - नदी
डोंगरातून निघून समुद्राला मिळणारी - नारळ
देवळात फोडलं जाणारं, आत पाणी असलेलं फळ - पंखा
छताला लावलेला, गरगर फिरणारा - पाऊस
आभाळातून पडणारं पाणी - पाणी
तहान भागवणारं, नळातून येणारं - पापड
तळल्यावर कुरकुरीत होणारा, जेवणासोबतचा - पुस्तक
वाचायला घेतलं जाणारं, पानांनी बनलेलं - पेरू
आतून पांढरा किंवा गुलाबी, बियांचं फळ - पैसा
वस्तू विकत घेण्यासाठी लागणारा - पोपट
हिरवा, बोलणारा पक्षी - पोळी
कणकेची लाटून भाजलेली - फळा
वर्गात खडूने लिहिला जाणारा काळा - फूल
झाडाला येणारं, सुगंधी, देवाला वाहिलं जाणारं - बटाटा
वड्याचा मुख्य घटक, जमिनीखाली पिकणारा - बहीण
भाऊबीजेला ओवाळणारी - बाग
फुलझाडं लावलेली जागा - बाजार
भाजीपाला, वस्तू विकत मिळण्याची जागा - बाबा
आईचा नवरा, मुलांचे वडील - बैल
शेतात नांगर ओढणारा - भाऊ
आईबाबांचा मुलगा, बहिणीचा भाऊराया - भाकरी
ज्वारी किंवा बाजरीची, हाताने थापलेली - भात
तांदूळ शिजवून होणारा - भेंडी
हिरवी, चिकट, लांबट भाजी - मांजर
म्याव करणारा घरातला प्राणी - मामा
आईचा भाऊ - मावशी
आईची बहीण - मासा
पाण्यात पोहणारा - मित्र
जिवाभावाचा सोबती - मीठ
जेवणाला चव आणणारं पांढरं - मोगरा
पांढरा, सुगंधी, गजऱ्यात माळला जाणारा - मोदक
गणपतीला प्रिय, उकडीचा गोड पदार्थ - मोर
पिसारा फुलवून नाचणारा राष्ट्रीय पक्षी - रांगोळी
दारासमोर काढली जाणारी रंगीत नक्षी - लाडू
बेसनाचा किंवा रव्याचा, गोल गोड पदार्थ - लिंबू
आंबट, सरबतासाठी पिळलं जाणारं - लोणी
ताक घुसळून निघणारं - वरण
तुरीच्या डाळीचं, भातावर घेतलं जाणारं - वही
लिहिण्यासाठी कोऱ्या पानांची - वाघ
पट्टेदार, जंगलाचा राजा मानला जाणारा - वाटी
भाजी, वरण वाढण्याचं छोटं भांडं - वारा
झाडांची पानं हलवणारा, न दिसणारा - शाळा
मुलं शिकायला जातात ती जागा - शेत
शेतकरी पिकं घेतो ती जमीन - समई
देवघरात तेवत ठेवली जाणारी पितळी - साखर
चहात गोडवा आणणारी - साडी
नऊवारी किंवा सहावारी, नेसली जाणारी - सायकल
दोन चाकं, पायाने पॅडल मारून चालणारी - सूर्य
दिवसा आकाशात तळपणारा - हत्ती
सोंड असलेला भला मोठा प्राणी - हळद
स्वयंपाकातली पिवळी, लग्नाआधी लावली जाणारी - हिवाळा
थंडीचा ऋतू - होळी
रंगांचा सण, पुरणपोळीचा नैवेद्य
मध्यम पातळीतले शब्द
नाती, लग्नकार्य, सण, फराळ आणि घरातल्या वस्तूंचे तीन ते पाच अक्षरी शब्द.
- अंगण
घरासमोरची सारवलेली मोकळी जागा - अंगाई
बाळाला झोपवताना म्हटलं जाणारं गाणं - अंतरपाट
लग्नात नवरा नवरीच्या मध्ये धरला जाणारा पडदा - अनारसे
तांदळाच्या पिठाचे, खसखस लावलेले, दिवाळीचे - आकाशकंदील
दिवाळीत दारासमोर टांगला जाणारा - आजोळ
आईचं माहेर, मुलांच्या सुट्टीचं ठिकाण - आरती
देवासमोर निरांजन ओवाळत म्हटली जाणारी - उंबरा
दाराच्या खाली ओलांडावा लागणारा - उखळ
मुसळाने कुटण्याचं दगडी भांडं - उखाणा
नवरीने नवऱ्याचं नाव घेण्याची यमक जुळवलेली रीत - उपमा
रव्याचा, कढीपत्ता मोहरीची फोडणी घालून केलेला - ओटी
सौभाग्यवतीला तांदूळ, नारळ देऊन भरली जाणारी - ओवाळणी
ओवाळल्यानंतर तबकात टाकली जाणारी भेट - ओसरी
घराच्या पुढची बसायची जागा - औक्षण
वाढदिवसाला किंवा सणाला निरांजनाने ओवाळणं - कपाळ
कुंकू लावण्याची डोक्याखालची जागा - करंजी
दिवाळी फराळातला, आत खोबऱ्याचं सारण असलेला पदार्थ - काकू
काकांची बायको - कुंकू
कपाळावर लावलं जाणारं लाल - कोथिंबीर
भाजीवर वरून पेरली जाणारी हिरवी - गजरा
केसात माळला जाणारा फुलांचा - गुढी
पाडव्याला दारासमोर उभारली जाणारी - चकली
भाजणीची, गोल वेटोळ्याची कुरकुरीत - जातं
धान्य दळण्याचं दगडी - जावई
मुलीचा नवरा - जोडवी
लग्न झालेल्या स्त्रीच्या पायाच्या बोटातली चांदीची - झोका
झाडाच्या फांदीला बांधून झुलण्याचा - तोरण
सणाला दाराला बांधली जाणारी आंब्याच्या पानांची माळ - थालीपीठ
भाजणीचं, तव्यावर थापलेलं, लोण्यासोबत - देवघर
घरातली देवांची जागा - नणंद
नवऱ्याची बहीण - नवरा
बोहल्यावर नवरीच्या समोर उभा असणारा - नातू
मुलाचा किंवा मुलीचा मुलगा - निरांजन
तुपाची वात लावून ओवाळण्याचं छोटं पात्र - नैवेद्य
देवाला दाखवला जाणारा पदार्थ - पंगत
जेवणासाठी रांगेत बसलेले लोक - पणजी
आजीची आई - परीक्षा
शाळेत अभ्यास तपासण्यासाठी घेतली जाणारी - पाऊलवाट
शेतातून, रानातून जाणारी अरुंद वाट - पाळणा
बाळाला झोपवण्यासाठी झुलवला जाणारा - पाहुणे
घरी आलेले, ज्यांचा आदर केला जातो ते - पुरणपोळी
होळीला केली जाणारी चण्याच्या डाळीची गोड पोळी - पैंजण
पायात घातलं जाणारं, चालताना छुमछुम वाजणारं - पैठणी
मोराची नक्षी असलेली भरजरी रेशमी साडी - पोहे
कांदा घालून केलेला सकाळचा नाश्ता - प्रसाद
देवाला दाखवल्यानंतर वाटला जाणारा - फटाका
दिवाळीत फोडला जाणारा, आवाज करणारा - बांगडी
हातात भरली जाणारी काचेची किंवा सोन्याची - बारसं
बाळाचं नाव ठेवण्याचा सोहळा - बैलगाडी
बैल जुंपून चालवली जाणारी - भाऊबीज
दिवाळीतला बहिणीने भावाला ओवाळण्याचा दिवस - भावजय
भावाची बायको - मंगलाष्टक
लग्नात म्हटली जाणारी, शुभमंगल सावधान ने संपणारी - मंगळसूत्र
लग्नात नवरा नवरीच्या गळ्यात बांधतो ते - मामी
मामाची बायको - माळा
घरातली सामान ठेवण्याची वरची जागा - माहेर
लग्नानंतर मुलीचं जन्मघर - मिसळ
उसळीवर फरसाण, कांदा आणि तर्री घालून - मेहंदी
हातावर काढली जाणारी लालसर नक्षी - म्हण
अति तेथे माती यासारखं लोकोक्तीचं वाक्य - लग्न
मंगलाष्टकांनी लागतं ते - वडापाव
बटाटेवडा पावात घालून खाल्ला जाणारा - वरात
नवऱ्या मुलाची वाजतगाजत निघणारी मिरवणूक - वहिनी
भावाच्या बायकोला प्रेमाने हाक मारण्याचा शब्द - वाढदिवस
दरवर्षी येणारा जन्माचा दिवस - वेणी
केसांची घातली जाणारी - शंकरपाळे
मैद्याच्या पोळीचे तळलेले गोड चौकोनी तुकडे - शिक्षक
वर्गात शिकवणारे - श्रीखंड
चक्क्यापासून बनणारा गोड पदार्थ, पुरीसोबत - सकाळ
सूर्य उगवल्यानंतरची दिवसाची पहिली वेळ - साबुदाणा
उपवासाच्या खिचडीचा मुख्य घटक - सासर
लग्नानंतर मुलगी नांदायला जाते ते घर - सासरा
नवऱ्याचे किंवा बायकोचे वडील - सासूबाई
नवऱ्याची आई, सुनेची दुसरी आई - सुगरण
स्वयंपाकात निपुण असलेली - सुपारी
विड्याच्या पानासोबत कातरून खाल्ली जाणारी - सून
मुलाची बायको - हौद
पाणी साठवण्याची बांधलेली मोठी जागा
अवघड पातळीतले शब्द
मराठी साहित्य, भाषा, संत परंपरा आणि लोककलेतले लांब शब्द.
- अनुक्रमणिका
पुस्तकातल्या प्रकरणांची पानांसह यादी - अनुस्वार
अक्षरावर दिला जाणारा बिंदू - अभंग
तुकारामांच्या गाथेतल्या रचनेचा प्रकार - अलंकार
उपमा, रूपक यांसारखा काव्याचा भाषिक दागिना - आत्मचरित्र
स्वतःच्या आयुष्याची लेखकाने लिहिलेली कहाणी - उपसंहार
पुस्तकाच्या शेवटी केलेला समारोप - ओवी
ज्ञानेश्वरीचा आणि जात्यावरच्या गाण्यांचा छंद - कथासंग्रह
अनेक कथा एकत्र असलेलं पुस्तक - कवयित्री
कविता लिहिणारी स्त्री - कवितासंग्रह
एका कवीच्या कवितांचं पुस्तक - कादंबरी
ययाति किंवा मृत्युंजय हा साहित्यप्रकार - कीर्तन
टाळ मृदंगाच्या साथीने हरिकथा सांगण्याचा प्रकार - खलनायक
कथेतलं वाईट प्रवृत्तीचं पात्र - गोंधळ
देवीच्या नावाने संबळ वाजवत सादर होणारा विधीनाट्य प्रकार - ग्रंथालय
पुस्तकं वाचायला आणि घरी न्यायला मिळतात ती संस्था - चरित्र
एखाद्या व्यक्तीच्या आयुष्याची दुसऱ्याने लिहिलेली कहाणी - चिपळ्या
भजनात हातात धरून वाजवल्या जाणाऱ्या लाकडी - छंद
ओवी, अभंग यांसारखा काव्याचा रचनाबंध - जोडाक्षर
क्ष, ज्ञ, त्र असं दोन व्यंजनांचं मिळून झालेलं अक्षर - ज्ञानपीठ
खांडेकर, कुसुमाग्रज, करंदीकर, नेमाडे यांना मिळालेला सर्वोच्च साहित्य पुरस्कार - ज्ञानेश्वरी
गीतेवर ज्ञानेश्वरांनी लिहिलेली ओवीबद्ध टीका - तमाशा
लावणी आणि वगनाट्य असलेला लोककलेचा प्रकार - तानपुरा
गायकाला सूर देणारं चार तारांचं वाद्य - तुळशीवृंदावन
अंगणात तुळस लावण्यासाठी बांधलेला पूजेचा कट्टा - दशावतार
विष्णूच्या दहा अवतारांवर आधारित लोकनाट्य प्रकार - दिंडी
टाळ मृदंग घेऊन चालणारा वारकऱ्यांचा समूह - नाटक
रंगमंचावर सादर केला जाणारा संवादप्रधान प्रकार - नाटककार
नाटकं लिहिणारा - नायिका
कथेतली मुख्य स्त्री व्यक्तिरेखा - पसायदान
ज्ञानेश्वरीच्या शेवटी ज्ञानेश्वरांनी मागितलेलं विश्वकल्याणाचं दान - पार्श्वभूमी
कथेच्या घटनांमागची परिस्थिती - पालखी
संतांच्या पादुका घेऊन वारीत चालणारी - पुराण
देवदेवतांच्या कथा सांगणारा प्राचीन ग्रंथप्रकार - पोवाडा
शाहीर गातात ते वीररसाचं गीत - प्रकरण
कादंबरीचा एक भाग - प्रस्तावना
पुस्तकाच्या सुरुवातीला लिहिलेलं मनोगत - प्रेमकथा
दोन जीवांच्या नात्याची कथा - बाराखडी
क का कि की अशी अक्षरांची स्वरमालिका - भारूड
एकनाथांनी लोकप्रिय केलेला रूपकात्मक लोकगीताचा प्रकार - मुखपृष्ठ
पुस्तकाचं सर्वात बाहेरचं रंगीत पान - मुद्रण
पुस्तक छापण्याची प्रक्रिया - मृदंग
कीर्तनात टाळासोबत वाजवलं जाणारं चर्मवाद्य - यमक
कवितेच्या ओळींच्या शेवटी जुळणारी अक्षरं - रंगभूमी
नाटक सादर होतं ते व्यासपीठ - रहस्यकथा
शेवटपर्यंत गुन्हेगार कोण ते न कळू देणारी कथा - रूपक
एखाद्या गोष्टीची दुसरीशी अभेद दाखवणारी तुलना करणारा अलंकार - लावणी
ढोलकीच्या तालावर सादर होणारा शृंगारिक नृत्यप्रकार - लोककथा
गावोगावी तोंडी चालत आलेली गोष्ट - लोकगीत
पिढ्यानपिढ्या तोंडी चालत आलेलं जनसामान्यांचं गाणं - वगनाट्य
तमाशातला नाट्यप्रधान भाग - वर्णमाला
अ पासून ज्ञ पर्यंतची अक्षरांची मालिका - वर्तमानपत्र
रोज सकाळी घरी येणारं, बातम्यांचं - वारकरी
आषाढीला पायी वारी करणारा - विनोदी
हसू आणणारं - विरामचिन्ह
पूर्णविराम, स्वल्पविराम यांचं सामान्य नाव - विरुद्धार्थी
प्रकाश आणि अंधार असे एकमेकांच्या उलट अर्थाचे शब्द - व्याकरण
भाषेचे नियम सांगणारं शास्त्र - शब्दकोश
शब्दांचे अर्थ सांगणारा ग्रंथ - शाहीर
पोवाडे रचणारा आणि गाणारा - श्लोक
संस्कृत पद्यरचनेचं एकक - संपादक
वर्तमानपत्राचा मजकूर ठरवणारा प्रमुख - संपादन
लेखन तपासून, सुधारून प्रकाशनासाठी तयार करणं - संमेलन
दरवर्षी भरणारा साहित्यिकांचा मेळावा - संवाद
नाटकातल्या पात्रांचं एकमेकांशी बोलणं - समानार्थी
सूर्य आणि रवी असे एकाच अर्थाचे शब्द - समीक्षक
पुस्तकाचं परीक्षण करून गुणदोष सांगणारा - सारांश
मोठ्या लेखनाचा थोडक्यात आशय - साहित्यिक
कथा, कविता, कादंबऱ्या लिहिणारा - सुलेखन
सुंदर, वळणदार अक्षरात लिहिण्याची कला - हस्तलिखित
छापण्याआधीचं हाताने लिहिलेलं लेखन